نقدی بر تطبیق نظریه استبداد شرقی با حکومت قاجار
نقدی بر تطبیق نظریه استبداد شرقی با حکومت قاجار
دوره 3، شماره 34، اسفند 99، صفحه 73 - 64
نویسندگان : علی ناصری *

چکیده :
هدف از این پژوهش، بررسی تطبیقی نظریه استبداد شرقی و حکومت قاجاریه است. نظریه استبداد شرقی از زمان ارسطو مطرح و طی قرون گذشته در غرب پرورانده شده است. هرکدام از نظریه پردازان غربی بر ویژگی‌های خاص جوامع شرق تأکید داشته‌اند. از جمله این نظریه پردازان مارکس، انگلس و ویتفوگل هستند. در نظریه مارکس دلیل حکومت استبدادی در شرق، جوامع خشک و پراکنده است. اما در نظریه انگلس و ویتفوگل دیوانسالاری آبی موجب استبدادی بودن حکومت در شرق شده است. بسیاری از افراد حکومت قاجاری را نمونه‌ای از استبداد شرقی مورد نظر این افراد دانسته‌اند. این پژوهش نشان می‌دهد، با این وجود که حکومت قاجاریه ‌یک حکومت استبدادی بوده، اما دلیل استبدادی بودن حکومتش در نه در جوامع خشک و منزوی مارکس است و نه در دیوانسالاری آبی. بنابراین نظریه استبداد شرقی مارکس، انگلس و ویتفوگل انطباقی با حکومت قاجاریه ندارد.

واژگان کلیدی :
استبداد شرقی، جوامع خشک و پراکنده، حکومت قاجاریه، دیوانسالاری.