موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه Journal of New Achievements in Humanities Studies (Jonahs) مجله دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی 2588-6967 9 99 2026 08 22 بررسی مقایسه ای اثربخشی درس پژوهی و روش های سنتی تدریس بر انگیزه و یادگیری دانش آموزان مقطع ابتدایی: یک مطالعه شبه تجربی 105 123 FA رقیه عباسپور شیرجوپشت دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت منابع انسانی اسلامی، دانشگاه پیام نور واحد دماوند، تهران، ابران رقیه عباسپور شیرجوپشت دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت منابع انسانی اسلامی، دانشگاه پیام نور واحد دماوند، تهران، ابران 2026 06 20 مقدمه: روش های سنتی تدریس که بر سخنرانی و حفظ مطالب استوارند، در دهه های اخیر با انتقادات جدی از سوی متخصصان تعلیم و تربیت مواجه شده اند. در مقابل، رویکرد درس پژوهی به عنوان یک الگوی مشارکتی و مبتنی بر تأمل گروهی معلمان، نویدبخش بهبود کیفیت یادگیری و افزایش انگیزه دانش آموزان است. هدف: پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی درس پژوهی و روش های سنتی تدریس بر انگیزه تحصیلی و یادگیری مفاهیم علوم تجربی در دانش آموزان پایه پنجم ابتدایی انجام شد. روش: این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، شبه تجربی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پسر پایه پنجم ابتدایی شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بود. نمونه آماری با روش خوشه ای چندمرحله ای، ۶۰ دانش آموز (۳۰ نفر گروه آزمایش و ۳۰ نفر گروه کنترل) انتخاب شدند. گروه آزمایش به مدت ۸ جلسه ۴۵ دقیقه ای با رویکرد درس پژوهی و گروه کنترل با روش سنتی (سخنرانی) آموزش دیدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه استاندارد انگیزه تحصیلی هارتر (۱۹۸۱) با ضریب پایایی ۰٫۸۷ و آزمون محقق ساخته یادگیری مفاهیم علوم با روایی محتوایی تأیید شده و پایایی ۰٫۸۴ بود. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) تحلیل شدند. یافته ها: نتایج نشان داد که بین دو گروه از نظر انگیزه تحصیلی (F=24.32, p<0.001, η²=0.31) و نمره یادگیری (F=18.76, p<0.001, η²=0.26) تفاوت معناداری وجود دارد و گروه درس پژوهی عملکرد بهتری داشت. همچنین تأثیر درس پژوهی بر مؤلفه های انگیزه درونی (علاقه، تلاش، شایستگی ادراک شده) بیشتر از انگیزه بیرونی بود. نتیجه گیری: درس پژوهی به عنوان یک رویکرد فعال و مشارکتی، نسبت به روش های سنتی در افزایش انگیزه و یادگیری عمیق مفاهیم مؤثرتر است. پیشنهاد می شود معلمان دوره ابتدایی، به ویژه در تدریس علوم تجربی، از ترکیب روش سنتی برای ارائه مفاهیم پایه و درس پژوهی برای یادگیری عمیق و گروهی استفاده کنند. https://jonahs.ir/downloadfilepdf/10883199