موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه مجله دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی 2588-6967 8 88 2025 09 22 فلسفه معاصر و عبور از فلسفه 81 83 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA محمدرضا فوق دکتری در فلسفه، استادیار دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکز 2025 06 04 «نوستروم» پیشوای فلسفه معاصر، مهم‌ترین سخن اوست که ما در دنیایی شبیه‌سازی‌شده توسط ماشین زندگی می‌کنیم. فیلم ماتریکس (۱۹۹۹) بر این اساس ساخته شد. گریز از واقعیت، چهره بارز فلسفه غرب و معاصر است. در ادبیات و فلسفه، برتری با رمان فلسفی نوستروم (نوستروم دموس کنراد) است که تأثیر عمیق فساد اقتصادی بر روابط انسان‌ها را نشان می‌دهد. ژاک دریدا حکومت نسبیت بر زبان را مطرح کرد و نفی هرگونه مطلق‌گرایی را در پی داشت. در یک کلام، یکی از سه گردش زبانی قرن بیستم (بعد از جنگ جهانی اول و جنگ جهانی دوم) بود؛ به گفته محققان، این یکی از سه انقلاب قرن بیستم بود. این گردش زبانی در نفی موضوعات مابعدالطبیعه و واقعیت‌های ثابت آن رخ داد. فلسفه با زبان جدید آمد، اما این فلسفه نبود. در آمریکا وارد پسا فلسفه شد و به موضوعات زیسته پرداخت. فلسفه به عنوان زندگی، اگزیستانسیالیسم و وجود، به طرز خاصی مقدم بر ماهیت شد و وارد زندگی سیاسی گردید. الهیات سیاسی جایگزین الهیات سیستماتیک شد و هر چیز، به زبان نیامد؛ سکوت، چرا که زبان به هیچ وجه واقعیت را نشان نمی‌دهد؛ سرانجام اینکه واقعیت نیست و متفاوت است. در حالی که ملاصدرا در اصفهان، به‌روزرسانی فلسفه یونان را برای دین و عرفان صورت داد، فلسفه از نظام‌سازی جدا شد. فلسفه مدرن، نظام کانت و هگل را برای علم ساخت و فلسفه از ثابتات به نقد متغیر گفتمان رسید. ملول گشتن از تقلیل فلسفه به زبان، در محافل فلسفی معاصر انگلیسی رایج شد؛ به طوری که کاپلستون گفته است: محور ربط آن به فلسفه، تعبیر نادرست سارتر از یکی از مهم‌ترین موضوعات مابعدالطبیعه، یعنی وجود و عدم، بود که او آن را دستاویزی برای دخالت و دسترسی آزاد به جریان‌های سیاسی در جهان، به‌ویژه فرانسه و الجزایر ساخت. فوکو در پی آن بود که همین نقش را به‌جای سارتر، با جریانات سیاسی ایران ایفا کند و به همین دلیل فضای دو دهه‌ی اندیشه ایران اگزیستانسیالیستی شد و آثار روشنفکرانه از آن‌ها پدید آمد. برخی نیز بدون آنکه بدانند، از اگزیستانسیالیسم نوشتند و واقعیت مغلوب شد. فلسفه دچار تنوع مسائل شد، دیگر شکل واحدی نداشت و وظیفه فلسفه بررسی همه آن‌ها شد و تکثرگرایی حاکم گشت. کثرت این مسائل شامل: سیاست، عدالت اجتماعی، حقوق، علم و حقیقت، محیط زیست، هویت، ذهن، آزادی، معنای زندگی، اخلاق بود. اگزیستانسیالیسم مرجع ثابت بود و درک زبان، پدیده‌ای بسیار پیچیده و وابسته به موقعیت شد. و ادبا و محققان به‌جای معنای درست، به دنبال لایه‌های معنا رفتند و زبان، سازنده واقعیت اجتماعی و چارچوب ادراک شد، چنانکه «وَ کَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرًا». /downloadfilepdf/32531