موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه Journal of New Achievements in Humanities Studies (Jonahs) مجله دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی 2588-6967 9 99 2026 07 30 الگویی برای تبیین و تقویت تفکر و تدّبر دانش‌آموزان 76 87 FA فرشته حمیدی زاده معاون آموزشی هنرستان نمونه دولتی و کارشناسی مشاوره و راهنمایی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد رودهن، ایران فرشته حمیدی زاده معاون آموزشی هنرستان نمونه دولتی و کارشناسی مشاوره و راهنمایی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد رودهن، ایران 2026 06 08 مقاله حاضر با الهام از چهار آیه پایانی سوره انشقاق (آیات ۱۶ تا ۱۹) که به ترتیب به پدیده‌های شفق، شب، ماه و تحولات پیوسته انسان اشاره دارند، به تبیین و تقویت دو مقوله بنیادین «تفکر» و «تدبّر» در دانش‌آموزان پرداخته است. نویسنده با تمایز قائل شدن میان این دو مفهوم، تفکر را فرایند اقامه دلیل، برهان‌آوری و تولید ایده در چارچوب فعالیت‌های ذهنی می‌داند و تدبّر را تأملی ژرف‌نگرانه و لایه‌ای برای کشف عواقب، نتایج، فرصت‌ها و تهدیدهای یک موضوع معرفی می‌کند و بر مکملیت این دو در شکل‌دهی به شناخت و عملکرد صحیح تأکید می‌ورزد. در ادامه، انواع گوناگون تفکر شامل تفکر کانونی، موضوعی، فرایندی، اطلاعات‌محور، آینده‌ساز، انتقادی، خلاق، ارزش‌گرا، هوشمندانه، تحلیلی، ترتیبی، تخیلی، میان‌فردی و برنامه‌ریزی تشریح شده و چگونگی اثرگذاری هر یک بر سبک تصمیم‌گیری و حلِ مسئله بررسی می‌گردد. مقاله سپس با ارائه الگویی عملیاتی، سه راهکار کلیدی برای ارتقای سطح تفکر و تدبّر پیشنهاد می‌دهد: ۱) روش «تسلسل چراها» برای ریشه‌یابی علل مسائل، ۲) پرورش «تفکر فعال» در برابر تفکر منفعل و واکنشی، و ۳) به‌کارگیری «پایه‌های تحلیلی» با رویکردی سلسله‌مراتبی شامل موضوع‌شناسی، عرض، طول، عمق و شاخص‌ها، که به درک یکپارچه و نظام‌مند از هر پدیده می‌انجامد. در نهایت، نگارنده نتیجه می‌گیرد که تفکر منظومه‌ای همراه با تدبّر، انسان را به «زیرکی، یقین، بصیرت و ادب» رهنمون می‌سازد و مبنای اصلی یادگیری پایدار، تغییر رفتار و تعالی فردی و اجتماعی است؛ چراکه شناخت حاصل از این فرایند، زیربنای برنامه‌ریزی مؤثر و پیش‌بینی آینده مطلوب در مواجهه با پیچیدگی‌های جهان پیرامون خواهد بود. https://jonahs.ir/downloadfilepdf/36081