موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه مجله دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی 2588-6967 7 76 2024 09 19 تحلیل و بررسی احوال و اقوال ابوعلی فُضیل بن عَیاض 37 62 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA هتاو دانش آموختة زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور ارومیه سارا دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ارومیه 2024 04 22 فضیل بن عیاض خراسانی، یکی از بزرگ ترین محدّثان و صوفیان ایرانی است که در شمار نخستین گروه اهل تصوّف و زهّاد اسلامی جای دارد و از نظریه پردازان نهضت تصوّف و زهد عملی به شمار می رود. از آن جا که فضیل و اَقران او، در بدو تأسیس نهضت تصوّف قرار داشتند، شناخت آراء و عقاید او، برای تاریخ تکوین تصوّف اهمیّت بسیاری دارد؛ به ویژه اگر برای تقویت نگاه ایجابی به مفاهیمی چون اوضاع سیاسی _ اجتماعی، به عنوان عوامل مؤثر در ذهنیت و نوع نگاه وی توجه شود و با بهره گیری از گوهرِ نقد، در سلب و پیرایشِ کاستی های اندیشه اش اهتمام لازم به عمل آید. بر همین اساس در این مقاله نگارندگان با استفاده از منابع دست اول و با روش توصیفی ـ تحلیلی درباره ی عقاید و اندیشه ی فضیل به بحث و بررسی پرداخته اند. نتیجه و ماحصل این نقد و بررسی نشان از این دارد که، زهد فضیل یادآورِ اصول و عقاید مکاتبی مثل کلبیون و اپیکوریسم معتقد به فرار از تمدّن است که سعادت انسان را در گروِ آزادی و استغنای انسان، از متاع دنیوی می دانند و مانند حیوانات، سیاست گریزی را پیشه و دعوت به گمنامی و گریز از اجتماع می کنند. به اعتقاد نگارندگان این نوع طرز فکر و بسیاری از اقوال و عقاید صوفیانه ی فضیل، با عقل و شیوه های منطقیِ زندگی و نیز فرموده ها و کردار و اقوال بزرگانِ دین مغایرت دارد و جای بسی تعجّب است که چرا بزرگانی همچون عطّار، هجویری، قشیری، غزالی و بسیاری دیگر، در تأیید سخنی یا به عنوان مثال و نمونه برای یک مطلب، از اقوال و شیوه ی معیشت او نمونه آورده و حتّی در بسیاری موارد آن ها را تأیید کرده اند. اگر به موضوع زهد منفی در اندیشه ی فضیل به عنوان مفهومی که بازتاب سیاست و عوامل اجتماعی و فرهنگی است بنگریم، ای بسا که به فهم جامع تری برسیم. بنابراین در این پژوهش تلاش نویسندگان بر آن است تا اندیشه ی فضیل را با اتّکا و استناد به اقوال و اعمال وی، مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و جنبه هایی نو از آن را، با توجه به تئوری های نظری موجود، مورد بررسی و مداقّه قرار دهند. /downloadfilepdf/3741968