موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه Journal of New Achievements in Humanities Studies (Jonahs) مجله دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی 2588-6967 9 100 2026 09 20 تحلیل روانشناختی فرهنگ ورزش در مناطق مختلف ایران و تأثیر آن بر سلامت روان جامعه 1 8 FA سحر شیرمحمدی گروه تربیت بدنی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران سحر شیرمحمدی گروه تربیت بدنی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران احمد ناصری مقدم گروه روانشناسی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران احمد ناصری مقدم گروه روانشناسی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 2026 04 30 هدف بنیادین این پژوهش، تحلیل روانشناختی فرهنگ ورزش و فعالیت بدنی در مناطق گوناگون ایران و سنجش اثرات تجربی آن بر ابعاد مختلف سلامت روان جامعه (اضطراب، افسردگی، کارکرد اجتماعی، بهزیستی روانشناختی و تاب آوری) بود. روش پژوهش از منظر هدف کاربردی و از حیث روش شناسی از نوع توصیفی–همبستگی و تحلیل چندمتغیره در چارچوب مدل سازی معادلات ساختاری و تحلیل واریانس چندمتغیره (MANOVA) بود. جامعه آماری پژوهش را کلیه شهروندان ۱۸ تا ۶۵ سال ساکن در پنج پهنه کلان جغرافیایی–فرهنگی ایران (شمال، مرکز، جنوب، غرب و شرق) در سال ۱۴۰۲ تشکیل دادند که بر مبنای جدول کرجسی–مورگان و طرح نمونه گیری خوشه ای مرحله ای چندگانه متناسب با جمعیت، حجم نمونه ای مشتمل بر ۱۲۰۰ نفر انتخاب شدند. ابزارهای سنجش شامل پرسشنامه بین المللی فعالیت بدنی (IPAQ)، پرسشنامه سلامت عمومی گلدبرگ (GHQ)، مقیاس بهزیستی روانشناختی ریف (RSPWB) و پرسشنامه فرهنگ سنجی ورزشی محقق ساخته رواسازی شده بودند که پایایی کلیه ابزارها با ضریب آلفای کرونباخ بالاتر از 82/0 به اثبات رسید. برای تحلیل داده ها از آزمون های همبستگی پیرسون، تحلیل واریانس چندراهه (ANOVA)، رگرسیون خطی سلسله مراتبی و آزمون تحلیل مسیر با نرم افزارهای SPSS و SmartPLS استفاده شد. یافته های آماری نشان داد که میان مناطق مختلف ایران از حیث فرهنگ فعالیت بدنی و مشارکت ورزشی تفاوت معنادار وجود دارد؛ بیشترین میانگین مشارکت در پهنه های شمالی و غربی و کمترین سطح آن در پهنه های مرکزی و جنوب شرقی ثبت شد. نتایج مدل سازی معادلات ساختاری نشان داد که فرهنگ ورزش اثر مستقیم، مثبت و معناداری بر سلامت روان جامعه و بهزیستی روانشناختی دارد و به طور معناداری نشانه های اضطراب و افسردگی را کاهش می دهد. نتیجه گیری حاکی از آن است که فرهنگ ورزش به منزله یک سازوکار تاب آوری روانی جمعی عمل می کند و نابرابری های منطقه ای در زیرساخت ها، کلیشه های هنجاری و اقلیم جغرافیایی، مستقیماً نابرابری در سلامت روان عمومی را بازتولید می کنند؛ بنابراین بازمهندسی سیاست های اوقات فراغت با رویکرد روانشناسی عمومی برای کاهش بار اختلالات خلقی امری حیاتی است. https://jonahs.ir/downloadfilepdf/39654