پژوهش حاضر یک مقاله علمی–مروری جامع و انتقادی است که با هدف واکاوی نظام مند پیوندهای فلسفه تعلیم و تربیت با فرایند تکوین، بسط و جهت دهی به مهارت های شهروندی و الگوهای رفتار سیاسی نسل نو تدوین شده است. در دهه های اخیر، دگرگونی های ساختاری در مناسبات دموکراتیک، گسترش قطبی سازی های اجتماعی، ظهور بستر زیست دیجیتال و کاهش اعتماد عمومی به نهادهای نمایندگی سنتی، پرسش از رسالت هنجاری و کارکردی نهاد آموزش را در کانون مباحثات بین رشته ای علوم تربیتی و فلسفه سیاسی قرار داده است. در این مرور، پارادایم های بنیادین فلسفه تربیتی شامل رویکردهای کارکردگرا/انتقال سنتی، لیبرال، پراگماتیستی (جان دیویی)، نظریه انتقادی و پداگوژی رهایی بخش (پائولو فریره)، رویکرد ارتباطی-مشورتی (یورگن هابرماس)، تکثرگرایی رادیکال و ستیزآمیز (شانتال موف) و سوبژکتیواسیون دموکراتیک (خرت بیستا) مورد تحلیل تطبیقی قرار گرفته اند تا مشخص شود هر دستگاه معرفتی، چه تعریفی از «سوژه مدنی» ارائه داده و چه نوع رفتار سیاسی را بازتولید می کند. با اتخاذ روش مرور روایتی-انتقادی ساختاریافته مبتنی بر راهنمای PRISMA و پایش مقالات داوری شده در نمایه های معتبر بین المللی و ملی میان سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۶، ادبیات نظری و شواهد تجربی ارزیابی گردید. نتایج تحلیلی نشان می دهد که نظام های آموزشی مبتنی بر کارکردگرایی انفعالی به تولید رفتار سیاسی مناسکی، محافظه کارانه و محدود به صندوق رأی منجر می شوند؛ در حالی که بسترهای تربیتی الهام گرفته از عمل گرایی، مشورت گرایی و نظریه انتقادی، از طریق ایجاد «جو کلاسی باز برای بحث در باب مناقشات عمومی»، «توسعه عاملیت مدنی» و «یادگیری همیارانه»، نه تنها مهارت های شناختی و عاطفی-اجتماعی شهروندان را تقویت می کنند، بلکه خودکارآمدی سیاسی، سواد انتقادی رسانه ای و کنشگری آگاهانه و دموکراتیک را در مقیاس های فردی و شبکه ای افزایش می دهند. در نهایت، این فراتحلیل مفهومی حاکی از آن است که گذار از آموزش های انتزاعی به «دموکراسی به مثابه شیوه زیست تربیتی» ضرورتی اجتناب ناپذیر جهت بازسازی قرارداد اجتماعی در عصر حاضر است.

فلسفه تعلیم و تربیت مهارت های شهروندی رفتار سیاسی عاملیت مدنی تربیت دموکراتیک نظریه انتقادی تربیتی جو کلاسی باز