پدیده بیکاری به‌عنوان یکی از چالش‌های بنیادین جوامع معاصر، فراتر از یک مسئله اقتصادی صرف، دارای ابعاد پیچیده روان‌شناختی و جامعه‌شناختی است که سلامت روان فرد و انسجام ساختارهای اجتماعی را تهدید می‌کند. پژوهش حاضر با هدف مدل‌سازی نقش مشاوره شغلی در تعدیل و کاهش آسیب‌های ناشی از بیکاری با اتخاذ یک رویکرد میان‌رشته‌ای تدوین شده است. این مطالعه تلاش می‌کند تا تعاملات میان سه حوزه «جامعه‌شناسی»، «اقتصاد کار» و «روان‌شناسی صنعتی و سازمانی» را در قالب یک الگوی جامع واکاوی نماید. روش پژوهش از نوع آمیخته (کمی-کیفی) است که در بخش کمی، با استناد به داده‌های پیمایشی از نمونه‌ای متشکل از ۴۰۰ نفر از بیکاران مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره شغلی و کاریابی در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، به تحلیل متغیرهای مداخله‌گر پرداخته است. یافته‌های حاصل از مدل‌سازی معادلات ساختاری نشان داد که مشاوره شغلی نه تنها از طریق بهبود سرمایه انسانی و افزایش مهارت‌های جستجوی کار (بعد اقتصادی)، بلکه با بازسازی هویت شغلی، ارتقای خودکارآمدی و کاهش فرسودگی روانی (بعد روان‌شناختی) و نیز تسهیل بازگشت به شبکه‌های حمایت اجتماعی و کاهش انگ اجتماعی (بعد جامعه‌شناختی)، نقش معناداری در کاهش آسیب‌های ناشی از بیکاری ایفا می‌کند. نتایج حاکی از آن است که مداخلات مشاوره‌ای زمانی بیشترین اثربخشی را دارند که به جای تمرکز تک‌بعدی بر بازگشت به کار، به بازسازی ساختار روانی-اجتماعی فرد بپردازند. این مقاله در نهایت مدلی یکپارچه ارائه می‌دهد که در آن مشاوره شغلی به‌عنوان یک حلقه واسط میان سیاست‌های بازار کار و بهداشت روان عمل می‌کند. پیاده‌سازی این مدل می‌تواند هزینه‌های پنهان بیکاری را برای دولت‌ها و نظام‌های سلامت به‌شدت کاهش دهد.

مشاوره شغلی بیکاری اقتصاد کار روان‌شناسی صنعتی و سازمانی جامعه‌شناسی کار آسیب‌های اجتماعی سرمایه انسانی.